خانه وبلاگ
ايميل من
نویسندگان وبلاگ
مهندس مهدی بصیرزاده
آرشیو وبلاگ
تیر ٩٠
تیر ۸۸
تیر ۸٦
لینک دوستان
کارتن سازی
وبلاگ فارسی
ليست وبلاگ هاي فارسي
اخبار ICT
مای پردیس
تالارهاي گفتگو
طراحی وب لاگ
آمار وبلاگ 
خروجی وبلاگ
لوگوی دوستان
اخبار ایران
DVD آموزش گام به گام TRIZ
این وبلاگ متعلق به مهدی بصيرزاده می باشد
پيام هاي ديگران () link جمعه ۱٥ تیر ،۱۳۸٦ - مهندس مهدی بصیرزاده
فرموله کردن مسئله (Problem Formulation)
فرموله کردن مسئله يک فرايند براي ساختار دهي به يک نمودار ساده ي علت و معلولي(Cause and Effect Graph) براي نشان دادن رابطه ي بين کارکرد يا اثر زيان بار اوليه Primary Harmful Function-PHF و کارکرد سودمند اوليه ي Primary Useful Function -PUF سيستم ارائه مي دهد. در اينجا کلمه ي " کارکرد" تقريباً به هرچيزي که مايل به انجام آن هستيم اطلاق مي شود. يک جسم (object)، يک فرايند(process)، بسياري از رويدادها (event) مانند انفجار و يا دگرگوني ناگهاني يکي از اجزاي سيستم هستند.
کارکرد سودمند اوليه (PUF) در يک سيستم هدف مثبت موجود در يک سيستم است.
کارکرد زيان بار اوليه (PHF) چيزي است که بايد در طراحي سيستم حذف شود.
نمودار علت و معلول ديدي مفيد از بسياري مسائل کوچکتر و مرتبط به هم که درون مسئله ي اصلي يا ابتکاري قرار دارند، ارائه مي دهد. براي تجزيه و تحليل مسئله اصلي ( حذف PHF)، روابط علت و معلول را براي تمام مشکلات مرتبط فرموله کنيد.
گام بعدي براي فرموله کردن مسئله واژه پردازي مسائل است با عباراتي که روابط بين کارکردهاي سودمند (UFn) و کارکردهاي زيان بار (HFn) را شرح دهد. درهر يک از اينگونه جمله ها حداقل بايد دو عملکرد ذکر شود.
روش " فرموله کردن مسئله " تعريف دقيقي از مسئله را از طريق " عملکرد هاي سودمندد (UFn) " و عملکردهاي زيان بار (HFn)" ارائه مي دهد.
سه رابطه ممکن بين عملکردهاي سودمند و عملکردهاي زيان بار به شرح زير وجود دارد:
اين سه نوع رابطه به هشت پرسش به شرح زير منجر مي شود. پرسيدن اين پرسش ها ما را مطمئن مي سازد که هيچ رابطه اي از قلم نيفتاده است. لازم بذکر است که از اين هشت پرسش، چهار پرسش اول با کارکردهاي سودمند و چهار پرسش بعد با کارکردهاي زيان بار مرتبط هستند.
چهار پرسش براي کارکرد هاي سودمند (UF):
1- آيا اين کارکرد سودمند براي ايجاد کارکرد(هاي) سودمند ديگري لازم است؟
2- آيا اين کارکرد سومند، اثر(هاي) زيان بار ديگري ايجاد مي کند؟
3- آيا اين کارکرد سودمند براي حذف اثر(هاي) زيان بار مطرح شده است؟
4- آيا براي اجرا شدن اين کارکرد سودمند، کارکرد(هاي) سودمند ديگري لازم است؟
چهار پرسش براي کارکرد هاي زيان بار (HF):
5- آيا اين کارکرد زيان بار کارکرد(هاي) زيان بار ديگري ايجاد مي کند؟
6- آيا اين کارکرد زيان بار توسط کارکرد(هاي) زيان بار ديگري ايجاد شده است؟
7- آيا اين کارکرد زيان بار توسط کارکرد(هاي) سودمند ايجاد شده است؟
8- آيا يک کارکرد سودمند براي حذف اين کارکرد(هاي) زيان بار مطرح شده است؟
مثال : مسئله کوره ذوب سنگ معدن
از کارخانه اي که کوره هاي ذوب سنگ معدن را مي سازد تقاضا شده است که کوره اي سريع، جمع و جور و کارآمد بسازد که در آن مقاومت در برابر دماهاي بالا، عامل اصلي پذيرش طرح خواهد بود.
در زير شرح کوتاهي از روش کار کوره هاي قبلي آمده است.
با ذوب کردن سنگ معدن در يک کوره ي داراي دماي بالا، فلز از سنگ معدن استخراج مي شود. براي خنک کردن ديواره هاي کوره، آب درون لوله هاي چسبيده به ديواره کوره به جريان در مي آيد. اگر يکي از لوله ها ترک بردارد، آب به داخل کوره راه يافته و کوره منفجر مي شود.
براي ساده سازي در کارکردهاي سودمند به رنگ آبی و کارکردهاي زيان بار به رنگ قرمز نوشته می شوند.
در اين مثال، PUF استخراج فلز است. استخراج فلز به چه کارکردي نياز دارد؟ براي ساده شدن مثال و به منظور بيان روشن آن، (ذوب شدن سنگ معدن) به عنوان پاسخ "بله" به پرسش 4 به کار مي رود.
(ذوب شدن سنگ معدن) لازم است براي ايجاد (استخراج فلز).
بايد توجه کنيم که (ذوب شدن سنگ معدن) تنها يک معني دارد. اين عبارت شامل مشخصات ظروف، دماي کوره، اتمسفر و ديگر شرايط نمي شود. ممکن است اين شرايط، کارکردهاي اضافي باشند که بايد به تشريح رسم و بررسي شوند.
با رسم نمودار جريان سيستم پيش از فرمول بندي، کارکردهاي جدا از هم به وضوح روشن مي شوند. براي (ذوب شدن سنگ معدن) تنها پرسش 4 شما را به يک کارکرد جديد هدايت مي کند.
نمودار جريان ذوب شدن سنگ معدن / استخراج فلز
( دماي بالا) لازم است براي ايجاد (ذوب شدن سنگ معدن).
اين کارکرد جديد در قسمت چپ نمودار جريان اضافه مي شود. مجموعه اي کامل از صورت ميئله ها به فهرستي تفصيلي از کارکردها نياز دارد.
با اضافه شدن کارکرد ذوب شدن سنگ معدن، سه صورت مسئله ي جديد ايجاد مي شود.
(دماي بالا) به نمودار جريان فوق اضافه شده است.
فرايند فرمول بندي مسئله به منظور شناسايي و تعيين همه ي ارتباطات موجود، تمام رابطه هاي بين هر دو کارکرد را به تفصيل بيان مي کند. براي مورد (دماي بالا) مي توان به پرسش 2 پاسخ داد:
( دماي بالا) ايجاد مي کند داغ شدن بيش از حد ديواره ي کوره.
از آنجا که داغ شدن بيش از حد ديواره ي کوره يک کارکرد زيان بار است، بنابراين با دسته دوم پرسش هاي مطرح شده، يعني پرسش هاي 5 تا 8 مسئله را ادامه مي دهيم. نتيجه ي پاسخ مثبت 8 چنين خواهد بود:
(خنک شدن ديواره) حذف مي کند داغ شدن بيش از حد ديواره ي کوره.
ما مي توانيم صورت مسئله هايي را براي پاسخ به پرسش هاي 6 و 7 شکل بدهيم، ولي براي اختصار، اين مسئله فقط يک مسير امکان پذير را ادامه مي دهد.
(حرکت آب در لوله ها) لازم است براي ايجاد (حرکت آب در لوله ها).
(تلمبه زدن آب) لازم است براي ايجاد(حرکت آب در لوله ها).
(فشار بالا) لازم است براي ايجاد (تلمبه زدن آب).
(فشار بالا) ايجاد مي کند نشت آب در کوره.
ترک لوله ها ايجاد مي کند نشت آب در کوره.
حال مي توان اين فرايند را براي ترک هاي ديواره ها يا نشت آب پيگيري کرد.
به منظور ساده سازي شکل فقط کارکرد نشت آب پيگيري مي شود.
نشت آب در کوره ايجاد مي کند انفجار کوره.
ممکن بود بسياري پاسخ هاي "بلي" ديگر هم داشته باشيم، ولي براي ساده سازي مدل و فهم آن، آنها را بررسي نمي کنيم.
ايجاد صورت مسئله ها
پذيرش انفجار کوره بعنوان مسئله باعث چشم پوشي از 21 زير مسئله ي فرموله شده مي شود. در نمودار ذيل شماره ي هر يک از شکل ها به يکي از صورت مسئله هاي زير مربوط مي شود. براي اين کارکرد ها دو نوع صورت مسئله مي توان نوشت.
صورت مسئله پيشگيرانه براي کارکردهاي زيان بار و صورت مسئله هاي جايگزين براي کارکردهاي سودمند.
همچنين صورت مسئله هايي ديگر مثل امتياز يک کارکرد زيان بار، بهبود يک کارکرد سودمند و يا راه حل يک تناقض را مي توان براي هر شکل مطرح کرد.
اعداد هر شکل به يکي از صورت مسله هاي بعدی مربوط مي شوند.
1- الف: راهي براي حذف کردن، کاهش دادن يا پيشگيري از انفجار کوره تحت شرايط نشت آب در کوره پيدا کنيد.
1- ب : راهي براي سود بردن از انفجار کوره پيدا کني.
2- الف : راهي براي حذف کردن ، کاهش دادن يا پيشگيري از نشت آب در کوره تحت شرايط فشار زياد آب و ترک هاي لوله ها پيدا کنيد .
2- ب : راهي براي سود بردن از نشت آب در کوره پيدا کنيد .
3- الف: راهي جايگزين براي فشار بالا پيدا کنيد که باعث تلمبه شدن آب شده ولي باعث نشت آب در کوره نشود .
3- ب : راهي براي بهبود و افزايش فشار بالا پيدا کنيد .
3- پ : راهي براي حل تناقض زير پيدا کنيد :
فشار بالا بايد باعث تلمبه شدن آب در لوله ها بشود و نشت آب در کوره را ايجاد نکند .
4- الف : راهي جايگزين براي تلمبه شدن آب در لوله ها پيدا کنيد که باعث حرکت آب در لوله ها شده ، ولي احتياج به فشار بالا نداشته باشند .
4- ب : راهي براي بهبود و افزايش تلمبه شدن آب در لوله ها پيدا کنيد .
5- الف : راهي جايگزين براي حرکت آب در لوله ها پيدا کنيد که باعث خنک شدن ديواره هاي کوره بشود و احتياج به تلمبه شدن آب در لوله ها نداشته باشد .
5- ب : راهي براي بهبود و افزايش حرکت آب در لوله ها پيدا کنيد .
6- الف : راهي جايگزين براي خنک شدن ديواره ي کوره پيدا کنيد که از داغ شدن بيش از حد ديواره هاي کوره پيشگيري کرده و به حرکت آب در لوله ها احتياج نداشته باشد .
6- ب :راهي براي بهبود و افزايش خنک شدن ديواره هاي کوره پيدا کنيد .
7- الف :راهي براي حذف کردن ، کاهش دادن يا پيشگيري از داغ شدن بيش از حد ديواره هاي کوره در شرايط دماي بالا پيدا کنيد که احتياج به خنک شدن ديواره هاي کوره نداشته باشد .
7- ب : راهي براي سود بردن از داغ شدن بيش از حد ديواره هاي کوره پيدا کنيد .
8- الف : راهي جايگزين براي دماي بالا پيدا کنيد که باعث ذوب شدن سنگ معدن شده ولي داغ شدن بيش از حد ديواره هاي کوره نشود .
8- ب : راهي براي افزايش و بهبود دماي بالا پيدا کنيد .
8—پ: راهي براي حل تناقض زير پيدا کنيد :
دماي بالا بايد باعث ذوب شدن سنگ معدن شده ولي باعث داغ شدن بيش از حد ديواره هاي کوره نشود .
9- الف : راهي جايگزين براي ذوب شدن سنگ معدن پيدا کنيد که باعث استخراج فلز شده ولي احتياج به دماي بالا نداشته باشد .
9- ب: راهي براي بهبود و افزايش ذوب شدن سنگ معدن پيدا کنيد .
10- الف: راهي جايگزين براي استخراج فلز پيدا کنيد که احتياج به ذوب شدن سنگ معدن نداشته باشد .
10- ب: راهي براي بهبود و افزايش استخراج پيدا کنيد .
11- الف: راهي براي حذف کردن ، کاهش دادن يا پيشگيري از ترک در لوله ها پيدا کنيد .
11- ب : راهي براي سود بردن از ترک در لوله ها پيدا کنيد .
از ديدگاه سيستمي مسائل به سه سطح تقسيم مي شوند . صورت مسأله هاي 1- الف، 1- ب، 2- الف، 2- ب، 3- الف، 3- ب، صورت مسأله هاي 8- الف، 8- ب، 9- الف، 9- ب، 10- الف، 10- ب ، 11- الف، 11- ب، به تغييرات کلي در سيستم نياز دارند که اين تغييرات شامل تعويض سيستم و راه حل هاي طولاني مدت مي شود. صورت مسأله هاي بين دو سطح بالا 4- الف، 4- ب، 5- الف، 5- ب، 6- الف، 6- ب، 7- الف، 7- ب به راه حل هايي با تغييرات چشم گير ولي نه چندان کلي احتياج دارند که براي حل کوتاه مدت مسأله مفيدند . با به کارگيري فرايند فرمول بندي مسأله، فهرست کاملي از صورت مسأله ها در اختيار خواهيد داشت . اين روش تحليلي دقيق ، جهت گيري هاي متنوعي براي توسعه ي بهترين راه حل در اختيار تيم کارشناسان قرار مي دهد .
پيام هاي ديگران () link جمعه ۱٥ تیر ،۱۳۸٦ - مهندس مهدی بصیرزاده